درس ۷ تاریخ ۱۱ علوم انسانی

درس ۷ تاریخ ۱۱ علوم انسانی

جهان اسلام در عصر خلافت عباسی

  • در این درس می‌آموزیم:
     چگونگی شکل گیری خلافت عباسی 
    نقش و جایگاه ایرانیان را در خلافت عباسی
    تاثیر شکل گیری خلافت عباسی بر فرهنگ و تمدن اسلامی 
    چگونگی روی کار آمدن فاطمیان و تقابل آنان با خلافت عباسی 

بعد از امویان یکی دیگر از خاندان‌های قریش به نام بنی عباس در سال ۱۳۲ ق. قدرت را در دست گرفتند و تا زمان هجوم مغولان در سال ۶۵۶ ق. و کشته شدن آخرین خلیفه‌ی آنان توسط مغولان دوام آوردند.

خلافت عباسیان
سیاست و حکومت

نارضایتی مسلمانان از بنی امیه در راس آنان ایرانیان و فرصت طلبی عباسیان سرانجام باعث نابودی خلافت اموی و تاسیس خلافت بنی عباس شد.

سپاهیان ابومسلم خراسانی بعد از شکست امویان، در کوفه با ابوالعباس سفّاح از خاندان عباسیان به عنوان خلیفه‌ی مسلمانان بیعت کردند. عباسیان خود را از خویشاوندان عباس بن عبدالمطلب عموی پیامبر میدانستند به همین دلیل خلافت را حق خویش می‌دانستند و می‌گفتند امویان آن را غصب کرده بودند.
بعد از سفّاح( ۱۳۲ تا ۱۳۶ ق( برادرش منصور) ۱۳۶ تا ۱۵۱ ق) به خلافت رسید. منصور برای تحکیم قدرت عباسیان اقدامات زیر را انجام داد:

۱-عموهایش را از همهی مناصب برکنار نمود و دبیر ایرانی آنها ابن مقفع که مترجم بسیاری از کتابهای پهلوی به زبان عربی بود به قتل رساند.
۲- به علت ترس از نفوذ و قدرت ابومسلم خراسانی، او را به قتل رساند.
۳- قیام‌های دو تن از علویان و قیامهایی که به خونخواهی ابومسلم صورت گرفته بود سرکوب نمود.

۴- شهر بغداد را به عنوان پایتخت عباسیان بر اساس سنت شهرسازی ایرانی در کنار تیسفون پایتخت ساسانیان بنا نمود. در زمان منصور تمام سرزمین‌های اسلامی به جز اندلس تحت فرمان آنان درآمد.

دوره های خلافت عباسیان

دوره‌ی نیرومندی و شکوفایی( ۹۹۲ تا ۲۹۹ ق)
در این دوره‌ی صد ساله خلفا بر امور سیاسی، نظامی،اداری و مذهبی مسلط بودند و موفق به سرکوب شورش‌ها شدند و عزل و نصب حاکمان را در اختیار داشتند که از بین آنها منصور و هارون و مأمون از قدرت بیشتری برخوردار بودند.

نقش و جایگاه ایرانیان در خلافت عباسیان:

عباسیان برخلاف امویان سیاست عربگرایی نداشتند به همین دلیل ایرانیان در این دوره به مناصب مهم وزارت و حاکمیت و فرماندهی سپاه منصوب شدند.
علاوه بر ابومسلم خاندان‌های برمکی و سهل از نفوذ فراوانی برخوردار شدند. در دوره‌ی هارون الرشید یحیی برمکی و دو پسرش مدت هفده سال اداره‌ی امور حکومت را برعهده داشتند و این دوره را دوران برمکیان می‌نامند، اما به طور ناگهانی به دستور خلیفه نابود شدند.

در زمان خلافت مأمون فضل بن سهل و برادرش حسن بن سهل که تربیت شدگان برمکیان بودند نفوذ فراوانی داشتند، زیرا مأمون به کمک آنان و طاهربن حسین (ذوالیمینین) برادرش امین را شکست داد و به قدرت رسید.

به همین دلیل فضل بن سهل وزیر مأمون و حسن بن سهل حاکم عراق شد و حتی خلیفه تحت تأثیر آنان مرکز خلافت را به مرو منتقل نمود و پرچم سیاه عباسیان را به رنگ سبز درآورد. چون بزرگان عرب از نفوذ خاندان سهل ناراضی بودند مأمون تصمیم به قتل وزیر خویش گرفت و دوباره پرچم سیاه را انتخاب نمود و بغداد را مرکز خلافت کرد.

دوره‌ی ضعف و تجزیه( ۲۹۲ تا ۶۵۶ ق)

بعد از دوران مأمون و خارج شدن امور از دست وزیران ایرانی، جانشینان مأمون سپاهی از غلامان اسیر ترک تشکیل دادند و نفوذ آنان در دربار به حدی زیاد شد که به مقام امیرالامرایی رسیدند و در عزل و نصب خلفا دخالت می‌کردند به همین دلیل قدرت خلافت ضعیف شد. در این شرایط قلمرو خلافت تجزیه شد و قدرت سیاسی ه نظامی خلیفه از بین رفت و فقط قدرت مذهبی داشت، در مناطقی مانند ایران و مصر و شمال آفریقا حکومت‌های مستقلی تشکیل شد و نفوذ و قدرت خلفا محدود به بغداد شد.

نظام اداری

تشکیلات اداری زمان پیامبر بسیار ساده بود. بعد از فتح ایران و شام و مصر چون مسلمانان با تشکیلات اداری آشنا نبودند امور اداری این سرزمین‌ها را به حاکمان محلی واگذار نمودند. 

امویان دیوان‌های دیگری تشکیل دادند و در زمان خلافت عبدالملک بن مروان خط و زبان دیوان‌ها عربی شد. در دوره‌ی نخست خلافت عباسیان، به تقلید از ساسانیان نظام دیوانی(اداری) تشکیل شد و وزیر در رأس امور دیوانی قرار گرفت.

عوامل موثر در شکل گیری و شکوفایی علمی و فکری مسلمانان در عصر خلافت عباسیان

الف) آموزه‌های قرآن و احادیث پیامبر
ب) خروج مسلمانان از عربستان و آشنایی آنان با مراکز علمی و تمدنی سرزمینهایی مانند ایران و شام و مصر و ترجمه‌ی آثار این تمدن‌ها به عربی.
پ) به علت حضور پیروان دیگر ادیان مانند یهودیان و مسیحیان و زرتشتیان در کنار مسلمانان و لزوم دفاع منطقی از عقاید دینی خویش علوم عقلی مانند کلام رشد کرد.
ت) شکل گیری فرقه های مختلف اسلامی بین مسلمانان نیز باعث گسترش علم کلام شد.
ث) حمایت مادی و معنوی بسیار از خلفا و وزیران و مقام‌های حکومتی از عالمان و فعالیت‌های علمی.

اوج گیری فعالیت‌های علمی و فکری مسلمانان

نهضت ترجمه یعنی ترجمه‌ی آثار علمی ایران و هند و مصر و یونان به زبان عربی در دورهی عباسیان که تأثیر فراوانی در شکوفایی تمدنی مسلمانان داشت.
در طی این مدت آثار فراوانی از زبان‌های پهلوی(ایرانی( سریانی )زبان مردم شام) یونانی و سانسکریت (هندی) در زمینه‌ی علوم مختلف مانند پزشکی، فلسفه، ریاضیات، کشورداری و… به عربی ترجمه شد.

درس ۷ تاریخ ۱۱ علوم انسانی

در بیت الحکمه بسیاری از مترجمان مانند حُنین ابن اسحاق، اسحاق بن حُنین، بنوموسی (برادران خوارزمی) و خاندان بختیشوع کار ترجمه از زبان‌های مختلف به زبان عربی را برعهده داشتند، علاوه بر ترجمه، مناظرات و گفتگوهای علمی بین دانشمندان از ادیان مختلف نیز در بیت الحکمه برگزار میشد. به همین دلیل علوم مختلف و معماری و هنر اسلامی رشدی چشگیر یافت.

نقش علمی و فرهنگی امامان شیعه

امام کاظم( ع) تا سال ۱۶۹ ق. در مدینه به ترویج تعالیم اسلام مشغول بود و در مواقعی به نفی حکومت عباسی می‌پرداخت به همین دلیل به دستور مهدی و هارون عباسی زندان شد و در زندان به شهادت رسید.

چون مأمون با قیام‌های علویان و طرفداران امین روبه رو بود به منظور کسب حمایت شیعیان و مهار قیام‌های علویان و جلب اعتماد خراسانیان امام رضا را از مدینه به مرو آورد و به پذیرش ولایتعهدی مجبور نمود.

گفته می‌شود مأمون به تشویق فضل بن سهل این کار را انجام داد. مأمون بعد از سه سال در مسیر بغداد ابتدا در سرخس وزیرش فضل بن سهل و سپس در توس امام رضا(ع) را به شهادت رساند.

درس ۷ تاریخ ۱۱ علوم انسانی

کسانی که در مکتب اهل بیت آموزش دیده بودند و به عنوان نماینده‌ی امام در شهرهای مختلف به مسائل دینی مردم پاسخ می‌دادند، در دوران غیبت نیز تا چندین سال وجود داشت و امروزه مرجعیت شیعه این مسئولیت را انجام می‌دهند.

تأسیس خلافت فاطمیان

در زمان ضعف عباسیان یکی از نوادگان اسماعیل پسر امام جعفر صادق(ع) به نام عبیدالله مهدی در شمال آفریقا خلافت فاطمیان را تأسیس نمود.
فاطمیان به تدریج مصر و شام را تصرف کردند و قاهره را پایتخت خود قرار دادند.
مُستَنصِر قدرتمندترین خلیفه‌ی فاطمیان بود و در زمان او اوج شکوفایی فرهنگی و اقتصادی و گسترش قلمرو آنان بود. بعد از مستنصر به علت حملات سلجوقیان و جنگهای صلیبی حکومت فاطمیان توسط صلاح‌الدین ایوبی منقرض شد.

روابط فاطمیان و عباسیان

درس ۷ تاریخ ۱۱ علوم انسانی

خلفای فاطمی به ترویج مذهب تشیع اسماعیلی می‌پرداختند و به دیگر مذاهب نیز سختگیری نمی‌کردند، فقط برخی خلفای آنان به اهل سنت سختگیری می‌کردند.

فعالیت های علمی و فرهنگی فاطمیان

چون مذهب اسماعیلیه عقلگرا بودند به علوم عقلی مانند فلسفه و کلام توجه‌ی خاص داشتند؛ شهر قاهره از مهمترین مراکز علمی آنان بود و دانشگاه اَلاَزهَر و مرکز علمی دیگری به نام دارالعلم بوجود آوردند که کتاب‌های مختلفی در آنجا در اختیار علاقه مندان به کسب دانش قرار داده می‌شد و علوم مختلفی در آن تدریس میگردید.
مهمترین هدف فاطمیان از تأسیس این مراکز علمی تربیت عالمان مذهب اسماعیلی به منظور گسترش تعالیم دینی بود که موفق به گسترش تعالیم دینی اسماعیلی تا هندوستان و ماوراءالنهر شدند.

هنر و صنعت در زمان فاطمیان رشد فراوانی یافت مانند هنر شیشه‌گری، کاشی‌کاری، و … حتی در برخی هنرها مانند شیشه‌گری، و بلورسازی و سفالگری به نوآوری پرداختند. پارچه‌بافی هم از جمله در قاهره رواج فراوانی یافت و انباری از لباس‌های مختلف داشتند که به مناسبت ها و فصول مختلف میان کارمندان دربار توزیع می‌کردند.

 

داغ ترین مطلب!
جزوه درس 7 اقتصاد دهم

دیدگاه‌ خود را بنویسید

تخفیف 5%+25%
هیچی
دفعه ديگه .
تقریبا!
مبلغ نقدی ۱۰۰۰۰۰ریال
کد تخفیف 7%+25%
چیزی نیست
روز شانست نبود
تقریبا!
ارسال رایگان
نشد
پوچ

شانس خودتان را برای برنده شدن یک جایزه امتحان کنید!
شانس خود را برای برنده شدن تخفیف های شگفت انگیز امتحان کنید!
دکمه زیر را فشار دهید و اجازه دهید تا گردونه شانس شما را برای بردن جایزه مشخص کند.

اگر برنده شدید کدی که گردونه بهتون میده رو یادداشت کنید و هتگام ثبت سفارش در قسمت کد تخفیف وارد کنید

اگر بازنده شدید ما یک بازی دیگر به شما می دهیم !

به بالای صفحه بردن